Roebels en berjozkas

Nederlands > Context > Economisch > Roebels en berjozkas

Nikanor Ivanovitsj Bosoj, die in De meester en Margarita de voorzitter is van het bewonerscollectief van het woonblok 302 bis aan de Bolsjaja Sadovaja wordt gearresteerd omdat het smeergeld dat hij had aangenomen vreemd geld bleek te zijn. De roebel was in de tijd van Boelgakov - sinds 1932 - geen converteerbare munt meer, en daarom had de overheid voortdurend nood aan vreemde munt om handel te kunnen drijven. De wisselkoersen voor buitenlanders die op bezoek kwamen waren extreem hoog.

De Sovjetburgers mochten zelf geen vreemde valuta bezitten. Speculeren met vreemde munten was een zware misdaad, daar stonden tot in de jaren '80 zware straffen op. Soms ging de overheid nog verder. Tot twee keer toe werden er grote campagnes gevoerd, met invallen in privéwoningen, verklikkers, verdachtmakingen en alles wat daarvan het gevolg is, waarbij bij burgers vooral juwelen en sieraden in beslag werden genomen.

De verdachte валючыки [valjoetsjiki] of speculanten met vreemde valuta werden gedurende meerdere weken in de cel gestopt tot ze «vrijwillig» afstand deden van hun buitenlandse deviezen en hun waardevolle voorwerpen. De in beslag genomen voorwerpen - juwelen, iconen, Fabergé eieren, porselein en zeldzame manuscripten - werden in het buitenland, vooral in de Verenigde Staten, verkocht. Het regime had immers harde valuta nodig om goederen te importeren voor het welslagen van de Vijfjarenplannen. De Amerikaanse historicus Robert Chadwell Williams (1917-1991) vatte het samen als: «Tractors were needed more than Titians, Fords more than Fabergé». Er werden zeer diverse methoden gebruikt om de bevolking zo ver te krijgen dat ze hun goederen inleverden, zoals het geven van gezouten voedsel en het onthouden van water. Meer sinistere methodes zijn beschreven in het boek Ik spreek voor de Zwijgenden (1935) van professor Vladimir Vjatsjeslavovitsj Tsjernavin (1887–1949), een tijdgenoot van Boelgakov.

Lees hier de volledige tekst van Ik spreek voor de Zwijgenden [en]

Vreemd genoeg bestond er wel het fenomeen van de берёзка (berjozka) of valutawinkel. In de normale winkels in de Sovjetunie was vaak een gebrek aan goederen en deze waren dan nog heel sterk geüniformiseerd. Het was ook niet ongewoon om in lange rijen te staan wachten voor het kopen van de meest noodzakelijke dingen. De berjozkas of valutawinkels bulkten daarentegen van een grote variëteit aan kwaliteitsproducten, meestal uit het buitenland, waarvoor in dollars of met speciale coupons moest betaald worden.

Een bekend voorbeeld van een dergelijke winkel was de Государственный универсальный магазин [Gosoedarstvenni oeniversalni magasin] of Universele Staatswinkel, nu genaamd Главный универсальный магазин [Glavni oeniversalni magasin] of Eerste Universele Winkel op het Rode Plein in Moskou. Zowel de oude als de moderne namen worden afgekort ГУМ [GUM].

De berjozkas werden uitgebaat door de overheid en in principe waren ze exclusief bestemd voor buitenlanders, maar gepriviligieerde Russen die aan vreemde valuta of speciale coupons konden komen, kwamen er zich ook bevoorraden. Schrijvers zoals Boelgakov, die af en toe vreemde valuta kregen door de publicatie van hun werk in het buitenland, waren zelfs verplicht om die daar te besteden.

Boelgakov ging regelmatig naar de valutawinkel Torgsin op de hoek van Arbat en Smolenskaja, waar in hoofdstuk 28 Behemoth de boel op stelten zet en de zaak zelfs in de fik steekt.

Het probleem van de valuta is nog niet verdwenen uit het leven in het huidige Rusland. Het is niet meer zoals in Stalins tijd, maar vreemde valuta blijven een twistpunt. Toen in de jaren '80 de roebel weer converteerbaar werd, stortte de koers ineen met een factor 10. Russen drukken dan ook nu nog vaak de prijs van duurzame goederen, huizen of reizen, uit in Amerikaanse dollars, hoewel alles in roebel moet betaald worden. Het gebruik van de dollar en de gewoonte om de waarde van iets uit te drukken in dollar is een doorn in het oog van de regering Poetin. In mei 2006 werd in de Doema, het Russische parlement, een wetsontwerp ingediend om dit gebruik te verbieden. Toch ken ik nog heel wat Russen die hun loon - of een gedeelte ervan - uitbetaald krijgen in Amerikaanse dollars of in euro's



Deze pagina delen |