Tegenstemmen

Nederlands > Context > Politiek > Poetinisme > Tegenstemmen

Inleiding

Elders op deze pagina's vindt u heel wat informatie over de best gekende opposanten van het regime van Vladimir Poetin. Niet toevallig is dat op de pagina's De showprocessen onder Poetin en Moorden in de tijd van Poetin, die u via de link Terug naar het Poetinisme in nevenstaande kolom kan vinden. Mensen als Mikhail Chodorkovski en Vladimir Kara-Moerza kunnen hun ervaringen met het repressie-apparaat van Poetin nog navertellen. Anderen als Aleksej Navalny, Boris Nemtsov, Anna Politkovskaja en nog een heleboel meer kunnen dat niet langer doen. Ze werden vergiftigd met novitsjok of radioactief materiaal, vielen uit ramen, werden uitgehongerd in gore cellen of gewoon koelbloedig neergeschoten op straat, net zoals in de ijd van Iosif Stalin.

Nochtans zag de toekomst er veel rooskleuriger uit toen in 1986 de idee van glasnost werd geïntrodceerd in wat toen nog de Sovjet-Unie was.


Eerst kwam er glasnost...

Гласность [glasnost] of openheid was, naast перестройка [perestroika] of hervorming, één van de sleutelwoorden die secretaris-generaal Michail Sergejevitsj Gorbatsjov (1931-2022) op 25 februari 1986 tijdens het 27ste Congres van de Communistische Partij lanceerde om een ommekeer in het beleid van de Sovjet-Unie op gang te brengen. Het was gericht op meer transparantie en openheid in de regering en de maatschappij. Het beleid zou open discussies over politieke en sociale problemen aanmoedigden en burgers meer vrijheid van meningsuiting geven: «De vraag naar de uitbreiding van glasnost is fundamenteel voor ons. Dit is een politieke kwestie. Zonder glasnost is er geen democratie, geen massale politieke creativiteit of geen participatie in het bestuur. Nochtans zijn die, als u het zo wilt noemen, de garantie voor een staatsgerichte en verantwoordelijke houding tegenover tientallen miljoenen arbeiders, collectieve boeren en intellectuelen, en het startpunt voor de psychologische herstructurering van onze kaderleden». In het officiële politiek verslag van dit congres volgt na deze zin tussen haakjes de tekst Продолжительные аплодисменты [Prodolzjitelnyje aplodismenty] of Langdurig applaus.

De openheid bracht met zich mee dat misstanden in het land aan de kaak gesteld konden worden en creëerde de mogelijkheid tot openheid en transparantie van overheidsactiviteiten en de vrijheid van het verspreiden van informatie. Maar de glasnost was tevens een katalysator voor etnische groepen en volkeren om hun stem te laten horen en onafhankelijkheid te eisen en heeft zeker bijgedragen tot het uiteenvallen van de Sovjet-Unie.


...en toen kwam Poetin

Onder meer door die laatste vaststelling is het niet te verwonderen dat de glasnost geen lang leven meer beschoren was zodra Vladimir Poetin aan de macht kwam. Poetin heeft immers herhaaldelijk verklaard dat de ineenstorting van het Sovjetimperium «de grootste geopolitieke catastrofe van de eeuw» was. Van bij zijn aanstelling begon hij met het beknotten van de vrijheid van meningsuiting. De censuur werd weer ingevoerd, mensen met een andere mening werden vervolgd of zelfs vermoord, en voorheen onahankelijke massamedia werden genationaliseerd of verboden. Dit alles werd, net zoals onder Stalin, ingekaderd in een massale stroom propagande, die niet langer ondersteund wordt door affiches, maar door de televisie en alle mogellijke moderne technologische middelen.

Door zijn drang om opnieuw een panrussisch rijk te kunnen vormen hoeft het niemand te verbazen dat al gauw Oekraïne in het vizier kwam, en dat iedereen die zich daartegen verzette het moeilijk zou krijgen. En inderdaad, na de eerste inval van Russische soldaten in uniformen zonder insignes in de Donbas en de annexatie van de Krim in 2014, en nog meer na de totale oorlog tegen Oekraïne die begon op 24 februari 2022 werden in Rusland op initiatief van Vladimir Poetin steeds strenger wordende wetten gestemd die tot doel hebben om de tegenstemmen van het regime monddood - of som gewoon helemaal dood - te maken.

Deze strengere wetten hebben het openlijk verzet zo goed als stilgelegd. De mensen die niet akkoord gaan met de richting die het bewind uitgaat durven dat niet meer uiten en zwijgen er dus over. Ze doen dat niet alleen uit vrees voor de overheidsapparaten als de politie of de FSB, maar ook omwille van een ander venijn dat welig woekerde in de tijd van Stalin: hun medeburgers die wél dwepen met Poetin - of die, ook uit vrees voor het bewind, angstvallig hun mening voor zich houden, of doen alsof ze akkoord gaan met de gang van zaken.

De medestanders van de lijnen uitgezet door het Kremlin aarzelen immers niet om opposanten te intimideren, om hen uit te sluiten, om hen niet in aanmerking te nemen bij sollicitaties voor een baan, om hen te hinderen bij het uitoefenen van hun functie, en zo meer.


De dapperen

En toch zijn er nog steeds mensen die zich verantwoordelijk voelen om hun tegenstem te laten horen, en vooral bij de jongeren wordt blijkbaar minder vrees ervaren voor repressie. De song Coöperatie Het Zwanenmeer van de rapper Noize MC duikt bijvoorbeeld steeds meer op als een strijdlied dat doet denken aan het legendariche Bella Ciao dat tijdens de Tweede Wereldoorlog in Italië populair was onder de partizanen die zich verzetten tegen het fascisme. Noize MC's nummer bevat satirische verwijzingen naar de entourage van Poetin en naar zijn spreekbuis, Vladimir Rudolfovitsj Solovjov, de presentator van het televisieprogramma Een avond met Vladimir Solovjov op Rusland 1.

Maar het zijn niet alleen jongeren die hun stem laten horen. Ook ouderen, zoals de bejaarde dames Ljoedmila Nikolajevna Vasiljeva (°1941) en Jelena Andrejevna Osipova (°1945), beiden uit Sint-Petersburg, zijn reeds verschillende keren opgepakt voor het protest dat ze soms op hun eentje laten horen.

In deze sectie van de website stellen we u enkele van deze dapperen voor.