Aleksander Aleksandrovitsj Morozov

Het werk van Boelgakov, en zeker De meester en Margarita, heeft niet alleen aanhangers, maar ook fanatieke tegenstanders. Je zou nog kunnen begrijpen dat er verzet komt tegen de plannen voor het monument aan de Patriarchvijver. De grootte van de beeldengroep zou het idyllisch karakter van het park volledig teniet doen en vooral het commercieel centrum dat erbij gepland was zou in gelijk welke stad ter wereld tegenstanders mobiliseren. Het park is op zichzelf een monument, en de restauratie van de omgeving zou een groter eerbetoon aan Boelgakov zijn dan megalomane nieuwbouw. Maar het vandalisme dat het Boelgakovhuis op 22 december 2006 onderging kan bezwaarlijk vanuit een zorg voor het cultureel patrimonium worden verantwoord. Daar zit ogenschijnlijk een religieus fanatisme achter. Ogenschijnlijk, want Boelgakov zelf kan zeker niet van antireligieuze gevoelens beschuldigd worden. Integendeel, Boelgakov was zeer verontwaardigd over de beeldenstormende poëzie van de militante atheïst  Demjan Bednyj en wie De meester en Margarita onbevangen leest merkt dat ook. Het is zelfs niet uitgesloten dat Bulgalkovs eerste schetsen voor de roman ontstaan zijn als een reactie op deze ruwe antireligieuze propaganda.

Eén van de meest opvallende fanatieke opponenten is zeker Aleksander Aleksandrovitsj Morozov. Hij organiseert de meeste betogingen tegen het werk van Boelgakov en hij ontkent zelfs ook niet dat hij, met een groep medestanders, op 22 december 2006 de vernielingen in het Boelgakovhuis heeft aangebracht. Morozov noemt zichzelf de voornaamste bewaker van het cultureel erfgoed van Rusland en de voorzitter van het Fonds ter redding van het monument voor geschiedenis en cultuur, het Huis van Boelgakov.

In alle nieuwsberichten over deze aanslag, en in de commentaren op de betogingen zal je steevast horen dat Morozov in het flatgebouw op Bolsjaja Sadovaja nummer 10 woont. Dat is echter maar ten dele waar. Hij woont er niet echt, maar is er wel geregistreerd. Zijn reële verblijfplaats is op de Соколиная Гора (Sokolynaja Gora) of de Valkenheuvel. dat is een stadswijk in het oostelijk deel van Moskou, in vogelvlucht een goeie 9 kilometer van Bolsjaja Sadovaja verwijderd. Niemand weet hoe hij het voor elkaar gekregen heeft, maar met zijn zogenaamd Openbaar regionaal welzijnsfonds voor de redding van het Boelgakovhuis is deze voormalige alcoholische politieman erin geslaagd om eerst het appartement nummer 35, en later ook appartement nummer 6 van de Bolsjaja Sadovaja nummer 10 in handen te krijgen.

Toen de Sovjetunie uiteen viel woonde Morozov nog in zijn geboorteplaats Zagorsk en startte hij een Nieuwe School voor de Heropleving van Tradities voor Russische Zakenlieden. Daarmee verzamelde hij tieners van 9 tot 12 jaar rond zich uit minder succesvolle gezinnen waarvan de ouders maar al te blij waren dat ze een zorg minder hadden. Volgens sommige bronnen zou hij die kinderen, als een moderne Fagin, voor hem hebben laten werken. Een voormalige pupil van Morozov getuigt dat er 4 groepen van 5 kinderen waren, waarvan de oudste van elke groep de Leraar moest te woord staan. De kinderen konden goed met elkaar opschieten, er was voldoende te eten, maar ze waren allemaal bang om bij de Leraar te komen. Ze moesten “alles doen wat hij verlangde”. Van minstens één van de kinderen is bekend dat het na zijn verblijf in Morozovs school twee jaar in behandeling is geweest vooraleer het kon praten over hoe het daar aan toe ging. Tot een rechtszaak is het niet gekomen, Morozov sloot zijn school om naar de hoofdstad te trekken.

In Moskou verplaatste Morozovs interesse zich van de pedagogie naar het zakenleven. De reorganisaties in de jaren ’80 en de democratisering van de jaren ’90 waren een ideale broedplaats voor speculanten, en Morozov stortte zich op de “slechte appartementen” van Bolsjaja Sadovaja 10. In plaats van kinderen begon hij nu slecht onderhouden en onbewoonbare flats te verzamelen. In theorie om ze te behoeden voor verval, maar in de praktijk gebeurt er niets. Hij liet zich een baard groeien en met zijn oratorisch talent, en zich beroepend op de orthodoxe christelijke leer,  slaagde hij erin om enkele gepensioneerde medebewoners voor zich te winnen. Die verwelkomden maar al te graag iemand die de traditionele Russische cultuur kon redden van hebberige investeerders en waren dan ook gauw bereid om te manifesteren tegen de goddeloze aanhangers van De meester en Margarita. Merkwaardig genoeg nam de Redder zelf nooit deel aan die betogingen van de baboesjkas. Hij observeerde alles van aan de overkant van de straat en verkoos zelf in de schaduw te blijven.

Aan de aanslag op het appartement nummer 51 op 22 december 2006 nam Morozov wel zelf actief deel. Hij werd geïdentificeerd maar liet zich daardoor niet van zijn stuk brengen. In een debat voor het radiostation Эхо Москвы (De Echo van Moskou) op 26 december verdedigde hij zich door te zeggen dat het bewuste appartement onbewoond was, en dat hij er pornografie en gestolen goederen had aangetroffen.

Nu loopt er wel een onderzoek naar Aleksander Morozov. Het Управление по борьбе с экономическими преступлениями (Directoraat voor de Strijd tegen Economische misdrijven) heeft een dossier tegen hem geopend. En het departement voor Huisvesting van de stad Moskou heeft besloten om de "Redder van het erfgoed" uit zijn appartementen te zetten. Morozov zelf zegt dat hij niet onder de indruk is. Hij zingt nu in het koor van de Kerk van Taganka en is er niet bang voor dat zijn vroegere activiteiten met de verwaarloosde kinderen of zijn oplichterspraktijken met zijn fonds in de openbaarheid komen. Volgens hem getuigen de klachten van een grote creativiteit en heeft hij niets misdaan.

Is Morozov een excentrieke eenling of wordt hij gesteund door drukkings-groepen achter de schermen? Je zou dat laatste kunnen denken als je op enkele details let. De nieuwbulletins van de TV-zenders Vesti-Moskva en NTV besteedden veel aandacht aan Morozovs raid op respectievelijk 23 en 25 december 2006. Beide zenders hebben een groot beeldarchief op het internet waar nieuwsvideo's kunnen opgezocht en bekeken worden. Alle andere items van die twee dagen zijn nog steeds beschikbaar, behalve de items over de aanslag op het Boelgakovhuis - die zijn niet terug te vinden.