Tijdsbestek

Nederlands > De roman > Tijdsbestek

Het bijbelse verhaal

De bijbelse gebeurtenissen van de roman beginnen op de ochtend van de veertiende dag van de maand Nisan om te eindigen laat in de nacht van het Joodse paasfeest. Nisan is, volgens de wereldlijke volgorde, de zevende maand van de Joodse maankalender. Oorspronkelijk, volgens de religieuze volgorde was het de eerste maand. De vijftiende dag van Nisan (beginnend met de zonsondergang van de veertiende) is de start van het feest van Pesach (Hebreeuws: פסח - afgeleid van Pasach of overslaan). Het is de dag van de volle maan, want de joodse maanden beginnen op de dag volgend op de astronomische nieuwe maan. Pesach is ook bekend als Passover, het lentefeest, vrijheidsfeest of matzefeest, dat de exodus van de Joden uit Egypte herdenkt.

Traditioneel wordt ervan uitgegaan dat die bewuste veertiende dag van de maand Nisan waarop Christus gekruisigd werd, een vrijdag was. Uit de Bijbel weten we immers dat Jezus na zijn dood snel begraven moest worden, vóór het donker werd en de sabbat (een zaterdag) zou beginnen.

De acties in Moskou

De acties in Moskou spelen zich af van woensdagavond tot de nacht van zaterdag op zondag. Tijdens die nacht vindt de meester rust, en Pilatus genade. Deze chronologie vertoont sterke overeenkomsten met deze van de christelijke paasweek, waarin de nacht van zaterdag op zondag de nacht is van de Verrijzenis van Christus. Zo komt het chronologisch kader van de evenementen in Moskou overeen met het tweede deel van de christelijke Goede Week, van de vooravond van Witte Donderdag tot de paasnacht.

In de aanvang van de roman schrijft Boelgakov echter dat de discussie tussen Berlioz en Bezdomny aan de Patriarchvijver plaats vond op «een gruwelijke meiavond». Veel westerse critici zien hierin een bewijs dat de Moskouscènes uit De meester en Margarita zich onmogelijk in de paasweek kunnen afspelen, omdat volgens hen het christelijke paasfeest altijd valt op een zondag tussen 22 maart en 25 april, en dus nooit in de maand mei.

Maar deze stelling berust op een misvatting. De Russische christenen belijden immers de orthodoxe leer, waarin Pasen altijd gevierd wordt op een zondag tussen 3 april en 9 mei. Voor de orthodoxe christenen kan Pasen dus wel degelijk in de maand mei vallen. Tussen 1928 en 1940, de periode waarin Boelgakov De meester en Margarita schreef, was dat zelfs drie keer het geval: in 1929, 1932 en 1937.

De Walpurgisnacht

Volgens de Franse Boelgakovexperte Marianne Gourg komt het bal van Woland overeen met de Walpurgisnacht waarop de heksen hun sabbat houden, en dat in grote delen van Noord- en Centraal Europa elk jaar wordt gevierd tijdens de nacht van 30 april op 1 mei.

Deze stelling is minder waarschijnlijk. Immers, indien de scène aan de Patriarchvijver plaats vond op«een gruwelijke meiavond», zoals Boelgakov schreef, dan was de Walpurgisnacht op dat moment reeds voorbij.

Voor de trivia: in 1932, toen Boelgakov werkte aan de derde versie van De meester en Margarita, vielen het orthodoxe Pasen en de Walpurgisnacht op dezelfde dag. Maar ook dit kan geen aanleiding zijn om het bal van Woland op de Walpurgisnacht te situeren, want dan hadden Berlioz en Bezdomny hun gesprek aan de Patriarchvijver moeten hebben op«een gruwelijke aprilavond», quod non.

Kalenderperikelen

Het is niet steeds eenvoudig om data uit de Sovjetgeschiedenis te situeren in onze huidige tijdrekening. Het Sovjetregime knoeide immers meer dan eens met de kalender.

In 1923 vond een radicale verandering in de jaartelling plaats. De Sovjetunie schafte zowel de Gregoriaanse kalender – ingevoerd door Vladimir Lenin (1870-1924) - als de Juliaanse kalender - nog steeds gebruikt door de Russisch Orthodoxe kerk - af. Er werd een nieuwe kalender ingevoerd, waarin de weken werden veranderd en alle religieuse feestdagen werden vervangen door vijf officiële feestdagen die verband hielden met de Revolutie.

Deze Eeuwige kalender ging van start op 6 oktober 1923, een week had vijf dagen en er waren zes weken in een maand, zodat er 12 maanden waren van 30 dagen, plus vijf feestdagen die een nationale naam hadden, en niet de naam van een weekdag. Het voornaamste doel van de Eeuwige kalender was het verhogen van de productiviteit. De rustdagen werden gespreid, zonder dat men zich toen realiseerde dat dit problemen kon opleveren voor het gezinsleven.

Klik hier om meer te lezen over de kalenderperikelen in de Sovjetunie



Deze pagina delen |