Margarita

Rol

Margarita Nikolajevna is de minnares van de meester. Zij troostte en verzorgde hem tot hij, totaal ontredderd door de kritiek op zijn roman, in het psychiatrisch ziekenhuis belandde. Op een bepaald moment neemt Woland via Azazello contact op met Margarita en vraagt haar om de gastvrouw te zijn op zijn bal. Ze leert daardoor de hekserij kennen en heeft al gauw de smaak te pakken van het onzichtbaar zijn en het kunnen vliegen. Zij neemt de taak van gastvrouw dus graag op zich. In ruil voor haar hulp mag ze een wens doen en natuurlijk wenst ze weer samen te zijn met haar geliefde meester. Wat ook gebeurt...

Kijk hier om te zien hoe Margarita geniet van haar vlucht op de bezem

Achtergronden

Het voornaamste model uit het echte leven voor Margarita was ongetwijfeld Elena Sergejevna Sjilovskaja (1893-1970), Boelgakovs derde vrouw. Net zoals de meester en Margarita, waren ze allebei getrouwd toen ze elkaar ontmoetten, en werden ze onmiddellijk verliefd. Elene Sergejeva was getrouwd met een hooggeplaatst luitenant-generaal, en zij ontmoette Boelgakov in de Bolsjoi Gnezdnikovskij pereulok, vlakbij ulitsa Tverskaja, de drukste winkelstraat van Moskou. In de roman ontmoeten de meester en Margarita elkaar voor het eerst in toen zij "een zijstraat van de Tverskaja" inliep.

We leren Margarita's naam pas kennen in Deel II van het boek. Voordien had de meester te verstaan gegeven dat hij haar naam nooit aan iemand zou vertellen.

Margarita vertoont ook kenmerken van Gretchen (een Duitse afleiding van Margarita) in Goethe's Faust, en van nog enkele historische figuren. In hoofdstuk 22 bjvoorbeeld refereert Woland naar een 16de eeuwse Franse koningin Marguerite de Valois (1553-1615). Haar huwelijk met Henri de Navarre, de latere Henri IV, was de aanleiding tot de beruchte Sint-Bartholomeusnacht met de massamoord op protestantse Hugenoten in Parijs. Omdat ze kinderloos was werd haar huwelijk met de Franse koning geannuleerd.

Maar er was ook Marguerite de Navarre (1492-1549), een ander mogelijk model die wel kinderen had. Beide historische Marguerites hadden de gewoonte om in hun tijd schrijvers te steunen. Marguerite de Navarre was de zus van Frans I, grootvader van de eerder genoemde Marguerite de Valois, en zij - Marguerte de Navarre - was zelf de grootmoeder van Henri IV, met wie de andere Marguerite later trouwde. Verwarrend? Wel... op de bibliotheeksite van de Universiteit van Angers maken ze de verwarring nog groter door Marguerite de Navarre te omschrijven als Marguerite de Valois, reine de Navarre. Geen wonder dat Boelgakov ze tot één personnage versmolt. In hoofdstuk 22 suggereert Korovjev dat Margarita “een achter-achter-achter-achter-kleindochter” is van “een van de Franse koninginnen uit de zestiende eeuw”.

De eigenzinnige Oekraïense polemist Alfred Nikolajevitsj Barkov stelt dat niet Elena Sergejevna Sjilovskaja model zou gestaan hebben voor Margarita, maar wel Maria Fjodorovna Joerkovskaja (1868-1953), een actrice van het MKHAT en beter bekend onder het pseudoniem Maria Andrejeva. Zij was de minnares van de Russische auteur Maxim Gorki. Gorki zelf zou in die veronderstelling de inspiratiebron geweest zijn voor de meester, en Margarita zou dan een prostituee geweest zijn die door Woland - die Vladimir Lenin dan moest verpersoonlijken - op hem zou afgestuurd geweest zijn.