De queeste van Michael Lang

Nederlands > Adaptaties > Films > Speelfilms > Michael Lang

Een naam die meer dan eens opduikt in het verhaal van de lijdensweg die regisseurs en producenten moeten volgen om De meester en Margarita te verfilmen duikt enkele keren de naam op van Michael Lang (1944-2022).

Michael Lang was een concertpromotor en muziekmanager, en één van de organisatoren van het beroemde Woodstock Music and Arts Festival in augustus 1969. Hij had ook de Michael Lang Organization (MLO) opgericht die zich bezig hield met de productie van live-evenementen, filmproductie en artiestenmanagement.


Veel misverstanden

Wat opviel bij Lang was dat wat hij vertelde over bepaalde gebeurtenissen niet noodzakelijk overeenstemde met hoe anderen diezelfde feiten hadden ervaren, of dat hij zelf op verschillende momenten verschillende versies gaf over dezelfde feiten.

Zo vertelde hij aan het magazine Variety op 10 juli 1995 dat Lang voor het eerst kennis maakte met De meester en Margarita in 1981, in Londen, en dat hij toen meteen gefascineerd raakte door de roman. Maar op 18 december 2019 verklaarde hij zelf op de website van het Woodstock Festival: «Ik las de roman voor het eerst in 1990 en was er meteen dol op. Het heeft een hele tijd geduurd voordat de juiste regisseur en het juiste productieteam bij elkaar kwamen, maar het was het wachten waard».

Ook wat betreft de auteursrechten om de roman te mogen verfilmen zijn er verschillende versies te horen.

In het interview met Variety luidt het dat hij tijdens een reeks evenementen over Russische kunst in de Verenigde Staten een ontmoeting had met ene Vladimir Iljitsj Litvinov, die een voormalig hoofd van het Sovjetministerie van Cultuur zou geweest zijn, en dat Litvinov voor hem een ontmoeting met Sergej Sjilovski, de kleinzoon van Jelena Sergejevna, geregeld zou hebben in New York in december 1994, maar in het artikel op de website staat: «Ik bezit de filmrechten al meer dan 25 jaar - In 1995 reisde ik naar Moskou om een ​​deal te sluiten».

Met die «meer dan 25 jaar» is Sergej Sjilovski het alvast niet eens, maar daar kom ik zo meteen op terug.

In een gesprek met Mia Taylor van Tinhouse Issues in januari 2001 klonk het weer helmaal anders: «Men ging ervan uit dat het in het publieke domein viel, maar daar voelde ik me nooit prettig bij. Ik werkte aan een project in het Kremlin, waar ik Bulgakovs kleinzoon ontmoette. Ik heb een deal met hem gesloten voor de rechten. Je hebt een vertaling nodig om het scenario te kunnen schrijven, dus kochten we de rechten op de vertaling van Ardis, de beste die ik ooit heb gelezen». De vertaling van Ardis is deze van Diana Burgin and Katherine O'Connor, gepubliceerd in 1995.

Wat er ook van zij, Michael Lang was wel degelijk in de ban van de roman, en we weten zeker dat hij drie keer heeft geprobeerd om mee te werken aan een filmproject en dat hij dat telkens deed met het argument dat hij over de rechten beschikte, maar dat zijn inspanningen tot op heden geen resultaat hebben opgeleverd.


Ray Manzarek

In 1989 raakte Michael Lang betrokken bij de plannen van Ray Manzarek (1939-2013) om De meester en Margarita te verfilmen, Manzarek was lid van de legendarische rockband The Doors, maar van opleiding filmmaker. Ook hij was een groot bewonderaar van de roman en hij wilde de complexe, satirische en fantastische wereld van het boek dolgraag naar het witte doek brengen: «Ik las het boek voor het eerst tien of vijftien jaar geleden. Ik dacht niet per se: 'Hier moet ik een film van maken'. Ik dacht eerder: 'wat een ongelooflijk filmisch boek!' Toen kwam ik in contact met scenarist Rick Valentine, die zei dat hij aan een script werkte, en ik zei: 'Onmogelijk! Ik vind het geweldig, maar het is onmogelijk!' Toen las ik zijn script - een meesterwerk! Ik zei: 'Oké, laten we kijken of we dit kunnen verkopen, laten we het op het scherm krijgen'.»

Manzarek dacht aan Mick Jagger (°1943), zanger van The Rolling Stones, om de rol van Woland te spelen. Jerry Hall (°1956), gedurende jaren de levensgezellin van Jagger, zei hem: «Het is zijn favoriete boek! Die rol is voor hem! Hij is gewoon Professor Woland». Voor de rol van Margarita had Manzarek de actrice Julie Delpy (°1969) aangesproken.

Wanneer er plannen gemaakt worden om een boek te verfilmen, verwerven meestal bestaande vertalingen gebruikt om het scenario op te baseren. Maar Manzarek pakte het anders aan: «We hebben een privévertaling. Ik heb een Russische vriend die de hele roman heeft vertaald. We hebben het script gebaseerd op zijn vertaling».

Manzarek dacht aan de Hongaars-Britse regisseur Peter Medak (°1937) om de film te realiseren. Maar noch Michael Lang, noch Peter Medak deelden de mening van Manzarek als zou het scenario van Rick Valentine een «meesterwerk» geweest zijn - integendeel, want Medak haakte af.

Op 26 december 2026 blikte Sergej Sjilovski op die periode terug tijdens een interview met het magazine Kinopoisk als volgt: «De optie van Lang voor het project van Manzarek gold voor een jaar, maar er gebeurde in die tijd niets. Vervolgens maakte Lang de tweede betaling over, met de mogelijkheid tot verlenging. Maar ik heb het geld teruggestuurd en hem laten weten dat ik niet langer met hem zaken wilde doen. Achteraf bleek dat hij het geld voor de productie niet kon vinden omdat hij zwaar in de schulden zat».


Roman Polanski

Nog steeds in 1989 probeerde Michael Lang zijn droom te realiseren via een samenwerking met regisseur Roman Polanski (°1933), bekend van onder meer de films Rosemary's Baby en Chinatown. Polanski had Terry Semel (°1943), toenmalig hoofd van Warner Brothers kunnen overtuigen om te investeren in een verfilming van De meester en Margarita.

Het was de Hongaarse producent András Hámori (1953-2024), die toen baas was van de onafhankelijke filmstudio Alliance Pictures, die hen samen bracht: «Ik hoorde dat Roman Polanski het wilde maken. Roman is een van mijn idolen. Zijn script kwam het dichtst in de buurt, maar het was nog niet helemaal perfect. Later hoorde ik dat een man in New York, Michael Lang, de rechten bezat. Zijn partner, Ira Deutschman, bracht het project naar me toe toen ik Alliance Pictures leidde. Ze zeiden dat Polanski eraan verbonden was, dus ik belde Roman, en hij zei: 'Ik wilde het vroeger wel doen, maar ik weet het niet meer'. Dus het hele project verdween, maar nooit helemaal».

Polanski schreef het scenario samen met vertaler John Brownjohn (1929-2020) en noemde het later «het beste uit zijn carrière». Maar Michael Lang vond het niet goed, onder meer omdat de scène van het bal bij Woland was weggelaten. Ook Warnerbaas Terry Semel, die het scenario nog niet gelezen had toen hij zijn initieel akkoord gaf, vond het maar niets. Polanski herinnerde het zich als volgt: «We hebben lange gesprekken gevoerd, en hij geloofde niet dat de film commercieel gezien de kosten zou rechtvaardigen. Uiteindelijk sleepte het zich maar voort, en toen zei ik: oké, laten we het maar laten zitten. Ik probeerde het met een paar andere bedrijven op te zetten, wat achteraf gezien een vergissing was, want zodra het gerucht rondgaat dat de studio het project heeft laten vallen, zelfs als je er zelf om hebt gevraagtd is het al snel bekend, en daarom lukte het mij niet meer om het rond te krijgen».

In het verhaal van Polanski en Brownjohn zijn de meester en Margarita geen overspelige geliefden meer, maar buren, waarbij Margarita een jonge muzieklerares is. Op de bezwaren van Lang over de balscène verdedigde Polanski zich door te zeggen dat hij het gevoel had dat Satans bal, dat zo'n prominente rol speelt in het boek, niet echt van belang is voor wat Bulgakov wil vertellen. «Soms kunnen de meest populaire elementen weggelaten worden zonder veel kwaad te doen. Hoeveel zou Hamlet lijden zonder 'To be or not to be'? In feite zou het niets veranderen». Lang reageerde daarop met de woorden: «Het is zo'n geweldige scène. Polanski zei dat Hamlet ook Hamlet zou zijn geweest zonder 'To be or not to be', en ik zei: 'Ja, misschien, maar wat herinneren mensen zich?'»

Kort daarna werd de hele idee weer gedumpt, enerzijds omwille van het kostenplaatje, anderzijds omdat Warner Brothers vond dat een satire op de Sovjet-Unie door de val van de Berlijnse muur niet relevant meer zou zijn.


Svetlana Migunova-Dali en Grace Loh

Langs derde poging is er een die nog actueel is, ook al zal Michael Lang het einde ervan zelf niet meer kunnen meemaken.

In 2016 slaagde Mivhael Lang erin om zich aan te sluiten bij het team van Svetlana Migunova-Dali en Grace Loh. Sjilovski beweerde dat ze hem erbij hadden gehaald om problemen met de auteursrechten te voorkomen: «Lang heeft volhard in zijn overtuiging dat hij een optie op de filmrechten had, zelfs nadat zijn overeenkomst met ons was verlopen, wat mogelijk een langdurige en kostbare juridische strijd zou hebben ontketend».

Of dat steek houdt valt dan weer te betwijfelen, want in dateelde jaar 2016 had Migunova-Dali zelf een nieuwe licentieovereenkomst afgesloten met Sjilovski, waarin onder meer afgesproken werd dat, mocht er een nieuwe Russische film komen, deze niet meteen in een Engelse versie zou mogen uitgebracht worden in het Verenigd Koninkrijk of de Verenigde Staten.

Hoe dan ook, Lang had zeker een talent voor het creëren van problemen voor zijn concurrenten. En dat bewees hij toen in 2020 de Russische productiemaatschappij Mars Media had laten weten dat zij ook een Engelstalige versie wilde uitbrengen van de nieuwe Rusische film, die toen nog in productie was met regisseur Nikolai Lebedev. Lang was toen degene die in naam van het team van Migunova-Dali een claim indiende tegen Mars Media.

Het zou meteen zijn laatste actie zijn, en hij zou het vervolg van het verhaal niet meer kunnen meeschrijven, want Michael Lang overleed op 8 januari 2022 aan lymfeklierkanker.

U kan wel op de hoogte blijven van hoe de zaken evolueerden, onder meer met de intrede van Johnny Depp, door op deze link te klikken.