Frieda

Nederlands > De personages > Duivelse personages > Frieda

Rol

Frieda doet haar intrede op het bal van Satan. Zij is een vrouw van rond de twintig en van zeldzame schoonheid, maar met bepaald onrustige en impertinente ogen. Ze is gek op bals en droomt er volgens Korovjev van «zich over die zakdoek van haar te beklagen». Er zou een kamenierster bij haar zijn aangesteld die al dertig jaar voor de nacht een zakdoekje - een blauwgerande - op haar nachttafeltje legt. Zodra ze wakker wordt ligt die zakdoek daar. Ze heeft hem al in de kachel verbrand en in de rivier gesmeten, maar niets helpt. Hij ligt er elke avond steeds weer.

De zakdoekceremonie blijkt een straf te zijn voor wat ze dertig jaar eerder gedaan heeft. Ze werkte toen in een café. Op een keer nam de baas haar mee naar de provisiekamer en negen maanden later baarde ze een jongetje. Ze nam hem mee naar een bos, propte hem een zakdoek in de mond en begroef hem daarna.

Wanneer Woland na het bal Margarita wil bedanken voor haar rol van gastvrouw, spookt de gedachte aan haar ontmoeting met Frieda nog door haar hoofd. Vooral het feit dat de vrouw gestraft werd en dat de echte verantwoordelijke - de vader van het kind - niet gestraft werd windt haar op. En het eerste wat ze wenst is dan ook «dat ze ophouden Frieda iedere dag die zakdoek te geven, waarmee ze haar kind heeft gesmoord». Woland wil daar niet op ingaan want «dat behoort tot de competentie van een andere instantie». «Ik zal het niet doen», zegt hij, «Doe het zelf maar». Margarita roept Frieda, die ook echt voor haar opdoemt en ze zegt haar: «Het wordt je vergeven. Je zult je zakdoek niet meer zien verschijnen». En zo zal het zijn...

Daarna zegt Woland: «Dat telt niet mee. Ik heb immers niets gedaan. Wat wenst u voor uzelf?». En dan volgt de echte wens, die wél meetelt: «Ik wens dat ik aanstonds, op staande voet, mijn meester terugkrijg...»

Achtergronden

In het archief van Boelgakov werd een uittreksel teruggevonden van het boek Die sexuelle Frage van de Zwitserse neuroloog en psychiater Auguste Forel (1848-1931). Omdat Forel geloofde dat de ziel en de hersenen onlosmakelijk met elkaar waren verbonden, kwam hij enige malen in conflict met de Katholieke Kerk.

Forel maakte zich niet alleen sterk voor zijn patiënten, maar hield zich ook bezig met maatschappelijk hervormingen. Hij had veel alcoholisten als patiënt en mede daardoor was hij actief in de Zwitserse beweging tegen alcoholmisbruik. Zelf was hij geheelonthouder. In Die sexuelle Frage beschreef hij de seksuele problemen die hij waargenomen had in zijn praktijk. Hij had het daarin onder meer over Fried Keller - die een jongetje doodde, en een zekere Konijetsko - die een baby had gewurgd met een zakdoek.

Fried Keller werkte in een café in het Zwitserse kanton Sankt Gallen. De gehuwde eigenaar viel op haar en toen ze 19 was lokte hij haar naar de kelder. In mei 1899 beviel ze van een jongetje in het ziekenhuis van Sankt Gallen. Haar kind werd in een opvangtehuis geplaatst maar moest daar na 5 jaar weer weg. Forel beschreef heel gedetailleerd de gemoedstoestand van Fried Keller tijdens de dagen voorafgaand aan Paasmaandag 1904, toen ze haar kind zou terugzien. Maar ze kreeg er te horen dat de zusters van het opvangtehuis besloten hadden het kind naar een tante in Zürich te sturen. Toen sleurde ze haar kind mee en bracht het naar het bos. Daar groef ze een graf met de handen, wurgde het kind met een stuk kant en ging terug naar huis. Maar het kind werd gevonden door zigeuners na een hevige regenbui, en Fried Keller werd gearresteerd op 14 juli.

Konijetsko was een 19-jarige arbeidster uit Silesië. Zij geraakte zwanger in vergelijkbare omstandigheden, en wurgde haar pasgeboren kind met een zakdoek op 25 februari 1908. Zij werd veroordeeld tot 2 jaar gevangenis, waarbij er in Zwitserland stemmen van protest opgingen omdat de echte dader - de vader van het kind die haar in de steek liet - niet gestraft werd.

Boelgakov vervlocht het verhaal van beide vrouwen in de persoon van Frieda op het bal, en gaf daarmee uiteraard voeding aan zij die De meester en Margarita graag koppelen aan Faust van Goethe, waarin Gretchen ook haar pasgeboren baby vermoordt



Deze pagina delen |