6. Als gezegd: schizofrenie

Nederlands > De roman > Aantekeningen per hoofdstuk > Hoofdstuk 6

Insgelijks, saboteur!

Hier, en ook verder in de discussies, gebruikt Ivan enkele standaardtermen uit de massacampagnes die in de Sovjetunie gevoerd werden tegen de vijanden van het volk. Iedereen waarvan gedacht werd dat hij tegen de doelstellingen van de regerende partij was, kon gearresteerd worden als saboteur.

Ivan zegt eigenlijk ”Здорово, вредитель”, wat zoveel betekent als “Dag ongedierte!” Maar de geest van de vertaling is wel correct, want de Sovjets hadden ontelbaar veel synoniemen om saboteurs aan te duiden, en вредитель (vreditel) of ongedierte is er daar één van. Het werd vooral gebruikt om iemand aan te duiden die van binnenin tegen het regime werkte door machines te saboteren of de geplande productie in de war te brengen.

Die talentloze klungel van een Sasjka

Dit verwijt van Ivan Bezdomny aan Rjoechin is gebaseerd op de animositeit tussen hun reële prototypes, de dichters Aleksandr Ilitsj Bezimenski (1898-1973) en Vladimir Vladimirovitsj Majakovski (1893-1930), die het absoluut niet met elkaar konden vinden. Majakovski noemde Bezimenski zelfs "een niemendal... ersatz koffie”

Typisch een kleine koelak van mentaliteit

Кулак (koelak) betekent eigenlijk vuist, maar het is ook de naam die in de Sovjetunie gegeven werd aan de klasse van rijke boeren. Stalin beval hun liquidatie in 1930.

Na de afschaffing van de lijfeigenschap in 1861, slaagde een minderheid van de boeren in het Russische Rijk er in om zich te ontwikkelen tot een welvarende, zelfstandige boerenstand. De macht en invloed van deze koelakken in de dorpen werden door de communisten teniet gedaan. De middelgrote boeren, de serednjaki, werden gedwongen zich aan te sluiten bij de kolchozen of staatsboerderijen.

Lees meer over de koelakken op de pagina over het Stalinregime

Die ronkende één-mei-verzen van ‘m

In het Russisch wordt niet echt gezegd dat het om één-mei-verzen gaat. Er staat eigenlijk: “Сличите с теми звучными стихами, который он сочинил к первому числу!” of “Leg het maar naast die ronkende verzen die hij maakte voor de eerste!” Er wordt dus niet bij gezegd over welke “eerste” het gaat, waardoor de Engelse vertalers Burgin en O'Connor verkeerdelijk dachten dat Rjoechkin’s verzen over Nieuwjaar gingen.

Maar het waren wel degelijk één-mei-verzen, afgaande op het geciteerde fragment “Wapp’rende vaandels, hoog in top!...” Al is dat ook weer een heel vrije vertaling, want in de Russische tekst staat “Взвейтесь! да развей-тесь!"... wat zoveel wil zeggen als “Sta op! Ja, verspreidt u!” En dat is een fragment uit Jubeljarig, een gedicht dat Majakovski schreef ter gelegen-heid van 1 mei 1924, de dag ook waarop de 125ste verjaardag van Poesj-kins geboorte werd gevierd.

Klik hier om dit gedicht in het Russisch te beluisteren

1 mei is internationaal de Dag van de Arbeid. Die datum was niet zomaar gekozen. In de Verenigde Staten was 1 mei Moving Day. Op die dag werden de bestaande arbeidscontracten en de bestaande woonruimte-contracten vernieuwd. Op de 1 mei-viering in 1886 waren er hevige rellen in Chicago. In Europa werd tot de jaarlijkse 1 mei-viering besloten op 21 juli 1889 op het oprichtingscongres van de Tweede Internationale in Parijs. Het doel was met de 1 mei-viering de strijd voor de achturige werkdag te versterken. Op 1 mei 1890 vonden in veel landen de eerste vieringen plaats.

Een metalen man

Met de “metalen man die met licht nijgend hoofd en ongeïnteresseerd over de boulevard keek” wordt het grote standbeeld van de dichter Aleksandr Sergejevitsj Poesjkin (1799-1837) bedoeld. Het "grote", want er staan meerdere standbeelden van Poesjkin in Moskou. Deze metalen man staat op het Poesjkinplein, vlak bij Tverskaja ulitsa, de drukste winkelstraat van Moskou.

Klik hier om meer te lezen over de meest bekende Russische dichter.

Storm, de hemel grauw omhullend

Dit is de beginregel van Winteravond (1825), één van Poeskins bekendste gedichten.

Klik hier om het gedicht in het Russisch te horen

Een glas “Abrau” in de hand

Abrau-Durso is een stad in de Novorossiisk regio in Rusland, waar sinds 1870 champagne en wijnen worden geproduceerd. De wijngaarden liggen aan de kust van de Zwarte Zee.

Het was prins Lev Sergejevitsj Golitsyn (1845-1916) die het recept van champagne dat 200 jaar eerder was ontdekt door de monnik Dom Pierre Pérignon (1638–1715), naar Rusland bracht. Hij startte de productie ervan in Abrau Durso.



Deze pagina delen |