18. Onfortuinlijke bezoekers

Nederlands > De roman > Aantekeningen per hoofdstuk > Hoofdstuk 18

Maksimilian Andrejevitsj Poplavski

Poplavski is de oom van Berlioz die in Kiev woont. Boelgakov was daar ook afkomstig van. Eerder in het boek; in hoofdstuk 3 vraagt Woland reeds aan Berlioz wanneer die wegholt om de geheime politie op te bellen - en daar-mee zijn eigen onthoofding tegemoet loopt: “Zal ik meteen een telegram naar uw oom in Kiev laten sturen?”, schreeuwt Woland hem achterna.

Er bestaat een Russisch rijmpje dat zegt: “В огороде бузина, а в Киеве дядя” - “Een vlierstruik in de tuin, een oom in Kiev.” Dat wordt wel eens ge-antwoord wanneer iemand een onlogische redenering of gevolgtrekking ten beste geeft.

Klik hier om meer over dit personage te lezen

Ben zojuist onthoofd

Boelgakov gebruikt de onpersoonlijke vorm van het werkwoord зарезать (zarezat), dat kelen betekent. Hij zet de tram in de instrumentalis, wat een vreemde constructie is, ook in het Russisch. Alsof je een tram kan gebrui-ken als een mes om een keel over te snijden.

Voor de studenten onder u: зарезать (zarezat) betekent ook laten zakken in de context van een examen.

Een appartement in Moskou

Een Sovjetburger die een appartement in Moskou kon krijgen beschouwde dat als een grote overwinning. In Moskou kon je immers dingen vinden die je elders onmogelijk te pakken kon krijgen. Je kon echter maar een про-писка (propiska) - een registratie of toelating om daar te wonen - krijgen indien je zelf in Moskou geboren was of indien je met iemand trouwde die een propiska had. De poging van Poplavski om zijn appartement in Kiev te ruilen voor een in Moskou, en zijn vurige wens om de woning van zijn neef te erven waren een bekend scenario in de Sojetunie.

Klik hier voor meer informatie over de huisvestingspolitiek van de Sovjets

De lenteoverstromingen van de Dnjepr

De Djepr is de rivier die door Kiev stroomt.

Het weergaloze uitzicht vanaf het voetstuk van vorst Vladimir’s
monument

Het standbeeld van Prins Vladimir I van Kiev staat op een heuvel van waarop het de Dnjepr overschouwt. Dit beeld is een monument dat de kerstening van Rusland herdenkt. Prins Vladimir Svyatoslavitsj de Grote (956-1015) was immers de heidense heerser die in 988 het Byzantijnse christendom naar het land van Roes bracht. Het land van Roes, ook het Kievse Rijk of het Grootvorstendom Kiev genoemd, strekte zich uit van het huidige Polen tot Novgorod en is de middeleeuwse voorloper van Rusland, Oekraïne en Wit-Rusland. Door het invoeren van het christendom hoopte prins Vladimir dat er vlotter politieke en culturele banden zouden kunnen gesmeed worden met Bulgarije en het Byzantijnse Rijk.

Het standbeeld werd gemaakt door Vasili Ivanovitsj Demut-Malinovsky (1779-1846) en Peter Klodt von Jürgensburg (1805-1867) en het werd opgericht in1853.

"Aha!"

Poplavski roept meermaals "Aha!" wat erop duidt dat hij goed weet hoe hij het feit van de verdwijning van de voorzitter en de secretaris van het huisbe-stuur van Sadovaja 302 bis moet interpreteren.

Bestuurslid Pjatnazjko

Ik weet (nog) niet of voor deze figuur een reëel prototype bestaat. Het eerste woorddeel van zijn naam; пять (pjat), betekent vijf, en het werkwoord нажить (nazjit) betekent [geld] verdienen.

En het was nog wel nodig dat ik ze allemaal tegelijk…

In de Russische tekst worden de mannen die verdwijnen in de accusatief gezet, zonder dat er een onderwerp of een werkwoord aan te pas komt. Waarmee Boelgakov via een taalspelletje aanduidt dat ze het voorwerp zijn van een actie - uitgevoerd door de onbenoembare geheime politie. Poplav-ski begrijpt echter meteen wat er aan de hand is wanneer hij een seconde later “alleen in de bestuurskamer staat”.

Driehonderd druppels ethervaleriaan

Opnieuw de druppels die reeds in het vorige hoofdstuk voorkwamen. Maar 300 druppels is wel een er hoge dosis, die een a coma of zelfs de dood kan veroorzaken.

Departement nummer vierhonderdtwaalf

Boelgakov gebruikt hier weer een onmogelijk hoog nummer voor een de-partement dat paspoorten aflevert.

Paspoorten

Het paspoort werd na de oktoberrevolutie afgeschaft en pas tijdens de gro-te periode van hongersnood, op 27 oktober 1932, weer ingevoerd, voorna-melijk voor binnenlands gebruik. De plattelandsbevolking kreeg er geen, en dat was om het leeglopen van de kolchozen te voorkomen. Zonder paspoort kon je immers niet naar een andere plaats verhuizen. Pas in de jaren zestig konden zij er ook een krijgen.

Het was één grote consternatie in het huis van de Oblonski’s

Boelgakov citeert hier de eerste regel uit de roman Anna Karenina (1873-1876) van Lev Nikolajevitsj Tolstoj (1828-1910).

Een ouderwets shantungpak

Shangtung is de naam die gegeven wordt aan een zwaar zijdeweefsel met een ruwe oppervlakte afkomstig uit Shan-tung of Shandong - 山东 in het Chinees. Shandong wordt beschouwd als de provincie waar het pottenbak-ken, het porcelein en de zijde zijn ontstaan.

In de Russische tekst komt de naam shangtung echter niet voor. Zijn de Nederlandse vertalers dan fout? Wel, niet echt. Boelgakov beschrijft een oudere man в чесунчовом старинном костюме - "in een ouderwets pak van tussorzijde". Чесуча is tussorzijde. Dat is een bruinachtig soort wilde zijde, die door de rups van de tussahvlinder wordt voortgebracht, en die ge-vonden wordt in moerbeibomen in China. Stoffen vervaardigd van wilde zij-de zijn onder meer honan en - jawel - shantung.

Laat me in godsnaam

In het Russisch staat er "Оставь, Христа ради..." of “Laat me, voor Chris-tus…” Het is de enige keer dat de naam Christus in het boek vermeld wordt

Andrej Fokitsj Sokov

Sokov is de buffetchef van het Variété Theater. Het is een zeer geschikte naam voor een buffetmeester want het Russische woord сок (sok) bete-kent fruitsap.

Klik hier voor meer informatie over Andrej Sokov

Een rouwkleed, gevoerd met een vurige stof en een lange degen met gouden gevest

Dit kostuum en deze attributen worden gedragen door Mephistopheles in de opera Faust van Charles Gounod (1818-1895):.

Baron Meigel

Het levende voorbeeld voor de figuur van Baron Meigel is zonder twijfel Baron Boris Sergejevitsj Sjteiger (1892-1937). Die werkte in de jaren '20 en '30 in Moskou aan het Volkscommissariaat voor Cultuuronderwijs, Departement Schone Kunsten, het Наркомпрос (Narkompros), maar hij was tegelijk ook agent van de NKVD. In 1937 werd hij gearresteerd en geëxecuteerd. Sjteiger wordt meermaals vermeld in de dagboeken van Elena Sergejevna. Hij onderhield regelmatig contact met de Amerikaanse ambassade en bracht verslag uit over vreemdelingen die iets met het theater te maken hadden, en over de Sovjetburgers die met de ambassade contact hadden.

Meigel verschijnt terug in hoofdstuk 23, op het grote Satansbal.

Klik hier voor meer informatie over baron Meigel

Vervolg Aantekeningen hoofdstuk 18



Deze pagina delen |