18. Onfortuinlijke bezoekers (vervolg)

Nederlands > De roman > Aantekeningen per hoofdstuk > Hoofdstuk 18 (vervolg)

Jaquet of een zwart jasje?

“Ja, hij zal u graag ontvangen. Ja, gasten… Jaquet of een zwart jasje? Wat? Tegen middernacht.”

Toen Boelgakov en zijn vrouw eens uitgenodigd werden op een receptie op de Amerikaanse ambassade in het Spasohuis, was er een nota aan toe-gevoegd met de vermelding: "jaquet of zwart jasje." Elena Sergejevna schreef daarover, "Misha was er bang voor dat die toevoeging alleen voor hem bestemd was. En ik heb hard geprobeerd om snel voor hem een ja-quet te "creëren". Maar de kleermaker kon de juiste stof niet vinden en hij moest erheen in een gewoon kostuum”.

Grote glas-in-loodramen, de tafel gedekt met een altaarkleed

Bij de eeuwwisseling hadden veel huizen in Moskou gals-in-lood ramen - het huis waar Boelgakov woonde echter niet. De kerkachtige sfeer bereidt de lezer voor op de zwarte mis uit hoofdstuk 23.

Een dodenmis

Sokov ruikt parfum en wierook, en vraagt zich af of er een dodenmis voor Berlioz aan de gang is. In het Russisch staat er панихида (panichida). Dat is een speciale mis in de Orthodoxe Kerk om de dode te herdenken, meestal gehouden tussen het overlijden en de begrafenis. Maar een pani-chida kan ook op andere ogenblikken passend gehouden worden, zoals zoals zes maanden na het overlijden, of op de eerste verjaardag. Veel Or-thodoxe christenen vieren elk jaar een panichida avoor een geliefde over-ledene, als om de verjaardag in het eeuwige leven te vieren.

Brynza geitenkaas is nooit groen van kleur!

In het Russisch staat: “Брынза не бывает зеленого цвета!” - “Brynza heeft geen groene kleur!“ Boelgakov gebruikt het woord geitenkaas niet, maar wel de soortnaam Brynza. Dat is geitenkaas, oorspronkelijk uit Roe-menië. Deze kaas wordt gerijpt in pekel en heeft dus een zoute, maar tege-lijk ook romige smaak. Hij kan zacht en smeerbaar zijn, maar ook half-droog en kruimelig.

We kregen steur van tweede versheid gestuurd

Steur van tweede versheid of, in het Russisch: Осетрину прислали второй свежести werd één van de populaire oneliners in de Sovjetunie na het ver-schijnen van De meester en Margarita. In de Sovjetunie werden bijna alle waren in kwaliteitscategorieën ingedeeld. Waarbij de mindere categorieën toch een positieve benaming kregen.

Al bestonden er ook reeds in de 19de eeuw uitdrukkingen als “gedeeltelijk verse eieren”. In 1895 had George du Maurier (1834-1896) een cartoon gepubliceerd in het Britse humoristische magazine Punch met als titel True Humility, ook bekend als The Curate's Egg. Een timide dorpspastoor kreeg een ontbijt aangeboden bij zijn bisschop, maar het eitje dat hij gekregen had was niet vers. De bisschop zei: “I'm afraid you've got a bad egg, Mr Jones”. Maar de pastoor, die blijkbaar bang was om zijn meerdere te ontstemmen, antwoordde: "Oh, no, my Lord, I assure you that parts of it are excellent!"

Het is het binomium van Newton niet!

Ook de uitdrukking бином Ньютона! (binom Newtona!) of het binomium van Newton! werd ook een populaire uitdrukking in Rusland. Uit wat hierna volgt zal blijken dat alles eenvoudiger is dan het binomium van Newton, ook het voorspellen, van iemands dood.

Het binomium van Newton is een vrij ingewikkelde wiskundige formule van Isaac Newton (1643-1727) waarmee de macht van de som van twee grootheden kan worden uitgedrukt in een som van termen waarin de machten van de grootheden afzonderlijk voorkomen. Voor de liefhebber - in zijn eenvoudigste vorm ziet het er zo uit zoals afgebeeld rechts op deze pagina.

Hella

De naam is ontleend uit het artikel over magie in de Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона - de Brokhauz-Efron encyclopedie. Dat is een encyclopedie van 86 volumes, die kan beschouwd worden als het Russische equivalent van de Encyclopaedia Brittanica. Onder het trefwoord чародейство (tsjarodejstvo) of tovenarij staat daarin vermeld dat Hella de naam was die gegeven werd op het eiland Lesbos aan te vroeg gestorven meisjesvampieren.

Klik hier voor meer informatie over Hella

De baret veranderde in een zwart katje

Boelgakov inspireerde zich voor dit detail op de roman Московский чудак (Moskovskij Tsjoedak) of De Zonderling van Moskou van de Russische schrijver Andrei Bely. In dat boek zet de eigenzinnige professor Korobkin een kat op zijn hoofd in plaats van zijn bonten muts.

Andrei Bely was.het pseudoniem van Boris Nikolajevitsj Boegajev (1880-1934). Hij inspireerde zich voor de figuur van professor Korobkin op zijn eigen vader, Nikolai Vasiljevitsj Boegajev (1837-1903), een vooraanstaand Russisch wiskundige. Vader Boegajev was een gedenkwaardig figuur met een leven vol schandalen. Hij was zelf niet echt bewonderd om zijn voorkomen, maar hij had een briljante en mooie vrouw en de Boegajevs behoorden tot de gewaardeerde sociale klasse.

Professor Koezmin

Net als Annoesjka heeft dit personage echt bestaan zoals het in de roman beschreven wordt. Koezmin is de arts die Boelgakov zelf behandelde in de jaren '30.

Een klein wit herenhuis

De apotheek waarvan sprake is in De meester en Margarita behoorde toe aan een zekere Roebanovski en was gevestigd in Bolsjaja Sadovaja 1. In het echt woonde dokter Koezmin in Sadovo Koedrinskaja 28, maar in het boek situeert Boelgakov zijn kabinet op Bolsjaja Sadovaja ulitsa 5, in het huis waar Elena Sergejevna, Boelgakov's derde vrouw, heeft gewoond. Dat bewuste gebouw werd gesloopt om plaats te maken voor het hotel Pekin, één van de grootste hotels van Moskou.

Professor Boere

Ik weet (nog) niet of er voor dit personage een reëel prototype bestaat.

"Hallelujah!"

Het is de tweede keer dat dit liedje in het boek vermeld wordt. Deze char-leston van Vincent Youmans (1898-1946) komt drie keer voor in het boek.

Klik hier om deze charleston te horen en te zien

(ik maak geen grapje)

Dit is één van de weinige keren dat de verteller zich aan een commentaar waagt op wat er gebeurt. Alsof de lezer, die ondertussen al onthoofdingen, massahypnoses en nog meer duivelse dingen heeft geslikt, nu plots niet zou geloven dat een mus “een hoopje deponeerde” in een inktpot.

Bloedzuigers

De medicinale bloedzuiger (Hirudo medicinalis en zijn verwanten Hirudo verbana, Hirudo troctina en Hirudo orientalis) werd gebruikt voor ader-latingen. Men zette de bloedzuiger op de huid en hij zoog het bloed op. Daarna werd het bloed eruit geduwd want anders zou de bloedzuiger verzadigd zijn. Aan de hand van het bloed werd de ziekte vastgesteld. De medicinale bloedzuiger beschikt over een stof, het zogenaamde hirudine die de bloedstolling tegengaat. Hierdoor is het dier in staat ongestoord te zuigen. Vroeger kon men bloedzuigers in de apotheek kopen. In sommige grote Amerikaanse staten en in Azië wordt de bloedzuiger nog gebruikt. Weliswaar in veel mindere mate dan vroeger, vooral als men weet dat honderddertig jaar geleden alleen al in de Parijse ziekenhuizen zo’n zes miljoen bloedzuigers werden gebruikt.

Ironisch genoeg kent de moderne geneeskunde opnieuw het gebruik van medicinale bloedzuigers. Zij voorzien namelijk in doeltreffende stoffen voor bloedstolling en ze kunnen helpen om de bloeddruk regelen, bijvoorbeeld na plastische chirurgie, of de bloedcirculatie te bevorderen bij orgaan-operaties of bij het heraanhechten van oogleden, vingers en oren.

Vorige pagina hoofdstuk 18



Deze pagina delen |