13. De held van het verhaal doet zijn intrede

Nederlands > De roman > Aantekeningen per hoofdstuk > Hoofdstuk 13

De titel

De Russische titel is Явление героя (Javlenije geroja) wat je zou kunnen vertalen als De verschijning van de held. Het begrip Явление (Javlenije) of verschijning wordt in de Bijbel vaak gebruikt wanneer Christus zich toont aan het volk of aan zijn leerlingen.

Gladgeschoren...

De meester wordt ons voorgesteld als een "gladgeschoren man, met een scherpgesneden neus, verontruste ogen en een lok donker haar over zijn voorhoofd". Hij moest "achter in de dertig zijn". Boelgakov is wel iets specifieker dan de Nederlandse vertaler. Hij schrijft "человек примерно лет тридцати восьми" of "de persoon was ongeveer achtendertig jaar". Boelgakov was zelf 38 jaar oud in 1929. Sommige lezers herkennen in deze beschrijving Nikolai Vasiljevitsj Gogol (1809-1852). Gogol verbrandde het manuscript van het tweede deel van Dode Zielen.

Daar zitten we dan

Het werkwoord dat Boelgakov in het Russisch gebruikt - Сидим (sidim) betekent naast wij zitten ook zoveel als we zijn gevangen.

Ik kan niet tegen lawaai, drukte, gewelddadigheid en dat soort dingen

De afkeer van de meester voor lawaai en geschreeuw wordt beschreven in bijna letterlijk de woorden van Wagner in Faust.

Houdt u niet mijn gedichten?

De meester houdt niet van Ivans poëzie zelfs zonder ze gelezen te hebben. Boelgakov geeft hiermee commentaar op de lage kwaliteit en de weinig originele aard van de officieel aanvaarde en gepubliceerde poëzie in de Sovjetunie. Wanneer het gepubliceerd wordt en beroemd is, kan het niet goed zijn!

De aandachtige lezer zal gemerkt hebben dat in deze vraag van Ivan het woordje "van" ontbreekt. Niet mijn fout... het stond er ook niet in het boek.

Zijn uw verzen goed? "Ze zijn monsterlijk!"

Letterlijk staat er wel degelijk Чудовищны of monsterlijk. Zelfs Ivan is er zich dus van bewust dat de officieel goedgekeurde gedichten niet goed zijn. De Engelse vertaler Michael Glenny gaat hier een beetje uit de bocht. Hij vertaalt Ivan's reactie als "stupendous" ("verbazend").

Vreemde valuta, Poesjkin, Koerolesov

Boelgakov introduceert hier nogmaals een personage zonder te vertellen wie het is. Dat komen we pas te weten in hoofdstuk 15. Koerolesov is de acteur die in de droom van Nikanor Ivanovitsj fragmenten voordraagt uit Ridder Schraalhans van de Russische dichter Poesjkin.

De criticus Latoenski

De criticus Latoenski is waarschijnlijk een hint naar één van Boelgakovs meest onvermoeibare tegenstanders, de voorzitter van het Centraal Comité voor Repertoires (Glavrepertkom) Osaf Semenovitsj Litovski (1892-1971).

Klik hier voor een uitgebreide beschrijving van Latoenski

Mstislav Lavrovitsj

Lavrovitsj is een parodie op Vsevolod Vitaljevitsj Visjnevskii (1900-1951), schrijver van romans en toneelstukken en aartsrivaal van Boelgakov. Hij verhinderde dat Boelgakov's stukken Бег (De Vlucht) en Мольер (Molière) konden opgevoerd worden.

Klik hier voor een uitgebreide beschrijving van Lavrovitsj

De opera "Faust"

Boelgakov vermeldt hier uitdrukkelijk zijn favoriete opera, terwijl hij op andere plaatsen slechts details erover geeft, of indirecte aanwijzingen. Maar die volstaan hier niet, want Ivan heeft blijkbaar de signalen niet begrepen die hem hadden kunnen doen inzien dat hij de duivel heeft ontmoet aan de Patriarchvijver.

Een zwart mutsje , met gele zijde was er een “M” op geborduurd

De letter "M" is de tweede letter die op zichzelf voorkomt in dit hoofdstuk. Eén pagina eerder had Ivan het reeds over een gespiegelde "M", een "W" - "Nu snap ik het, nu snap ik het., Ajajaj, zo zit dat dus!", siste hij nadat de meester hem naar Faust gevraagd heeft. De meester toonde de "M" uitvoerig aan Ivan zodat die kon zien dat hij wel degelijk een meester was. Boelgakov had trouwens zelf zo'n mutsje!

Ik heb geen naam meer

De naam van de meester wordt nergens onthuld in de roman. "Ik heb geen naam meer" betekent ook: ik ben mijn identiteit kwijt.

In de film The Master and Margareth uit 1972 maakt regisseur Aleksandar Petrovic volgens mij een onvergeeflijke fout door de meester wél een naam te geven. Persoonlijk vind ik dat u het niet mag doen, maar door hier te klikken kan u hem wel te weten komen.

En op een keer won hij honderdduizend roebel met een obligatie

De Sovjet overheid organiseerde regelmatig loterijen om verschillende activiteiten te financieren. Eén van de manieren waarop ze dat deden was via obligaties. De burgers werden "gevraagd" om obligaties te kopen op hun werk. Daaraan werd vaak een loterij verbonden waarmee sommige obligaties een belangrijke som geld konden winnen. Omdat er weinig veilige plaatsen bestonden, bleek de meester zijn obligatie te bewaren in een wasmand.

Kamer in de Beenhouwersstraat

De Мясницкая улица (Mjasnitskaja ulitsa), hier de Beenhouwersstraat genoemd, verbindt het Loebjankaplein met het Turgenevskajaplein, vlakbij Tsjistije Proedi. Tussen 1935 en 1990 heette ze Kirovstraat.

Twee kamers in het souterrain van een vrijstaand huisje met tuin

Gedurende de periode van de Nieuwe Economische Politiek (NEP) mochten privépersonen kleine huizen bouwen en bezitten. Bij zo'n eigenaar - een застройщик (zastrojstsjik) of bouwer - huurde Boelgakov in 1927 een paar kamers.

Klik hier voor meer informatie over het soutterain van de meester

Een wastafel met stromend water

Sommige oudere gebouwen in Moskou hadden nog geen stromend water. De meester is erg opgezet met zijn wastafel - hij vermeldt ze "met een vreemd soort trots". De reden daarvoor is dat in de gemeenschappelijke appartementen van die tijd de wasbakken alleen voorkwamen in de gedeelde ruimten van keuken en badkamer. Anders dan de meeste mensen kon de meester zich dus privé wassen.

In de film [Est] Ouest toont regisseur Régis Warnier hoe het eraan toeging bij de toewijzing van kamers in een gemeenschappelijk appartement.

Klik hier om een fragment te zien uit de film [Est] Ouest

De slotzin van de roman

“…de vijfde procurator van Judea, de ridder Pontius Pilatus” wordt de slot-zin van de roman van de meester. Er is betwisting over de vraag of Pilatus de vijfde of de zesde procurator was. Boelgakov koos voor de vijfde, en gebruikte net dezelfde woorden om zelf zijn roman mee te besluiten.

Op de Arbat had je een fabelachtige eettent

Die fabelachtige eettent zou wel eens het restaurant Praga kunnen zijn, op Arbat 2, het eerste gebouw dat je ziet wanneer je vanuit het metrostation Arbatskaya naar de Arbat gaat. Oorspronkelijk stond op deze plaats een restaurant dat door koetsiers werd gefrequenteerd, de huisbrouweri Braga. In 1896 won de koopman Pjotr Semenovitsj Tararykin het gebouw door voor een weddenschap te biljarten met zijn linkerhand. Hij keek op geen kosten voor de renovatie van het restaurant, en deed daarvoor een beroep op architect Lev Nikolajevitsj Kekoesjev (1862-1916/1919). De beste chefs van Moskou, Olivier en Testov werkten er. Na de revolutie werd het een goedkoop cafeteria, en in de jaren '30 een speciale kantine voor Stalin's lijfwachten. Vandaag is het opnieuw een duur en elegant restaurant met negen vorstelijke eetzalen en aparte kleinere privéruimten.

Walgelijk gele, onheilspellende bloemen

Hoewel de gele bloemen die Margarita draagt niet nader worden genoemd in Boek Een van de roman, zal elke moskoviet uit de Sovjetperiode ze meteen herkend hebben als mimosa's, de eerste bloemen die verschenen in de lente, en die geïmporteerd werden uit het zuiden.

Het is wellicht betekenisvol dat zowel de mimosa's als Margarita zelf pas benoemd worden in Boek Twee. De meester houdt niet van die bloemen, want ze zijn voor hem een symbool van ellende. En dat was, en is nog steeds, een algemene opvatting. Geel was de kleur van het gekkenhuis - overheidsgebouwen waren donkergeel geschilderd - een "geel huis" is een "gekkenhuis". Maar geel is ook de kleur van het verraad - het is absoluut fout om gele bloemen te geven aan een geliefde in Rusland.

in zijn TV-serie Mistrz i Malgorzata toont de Poolse regisseur Maciej Woj-tyszko duidelijk de afkeer van de meester voor gele bloemen.

Klik hier om de ontmoeting van de meester en Margarita te zien

Een zijstraat van de Tverskaja

Toen Boelgakov en Elena Sergejevna Sjilovskaja elkaar ontmoetten gingen ze weg van een feestje op Bolsjoi Gnezdnikovski pereulok (een zijstraat van Tverskaja) om door Moskou te kuieren.

Klik hier om meer te lezen over deze plaats

Tverskaja

Tverskaja ulitsa is - nog steeds - de hoofdstraat van Moskou. Ze werd later omgedoopt in Gorki ulitsa, en dan weer Tverskaja (het is de straat richting Tver, later Kalinin genoemd, en nu weer Tver).

Vervolg Aantekeningen hoofdstuk 13



Deze pagina delen |